Stan informacji: 29 października 2026 roku.
Tuż przed Wszystkimi Świętymi wróciła dyskusja o tym, gdzie i w jaki sposób możemy zachowywać pamięć o zmarłych. Czy urna z prochami bliskiej osoby powinna móc pozostać w domu? Czy można pozwolić na rozsypywanie prochów w ważnych dla zmarłego miejscach? I czy osobista pamiątka może odpowiadać na potrzebę bliskości bez zmiany miejsca pochówku?
Pytania te są aktualne, ponieważ Ministerstwo Rozwoju i Technologii przedstawiło propozycje zmian w zasadach chowania zmarłych. Nie są to jednak przepisy, które już obowiązują.
Ustawa z 1959 roku i zupełnie inna rzeczywistość
Podstawą polskiego prawa pogrzebowego pozostaje ustawa z 31 stycznia 1959 roku o cmentarzach i chowaniu zmarłych. Była wielokrotnie zmieniana, ale jej zasadnicze ramy powstały w epoce, w której współczesne formy kremacji i upamiętniania nie były w Polsce powszechne.
Dobrze pokazuje to data 20 sierpnia 1993 roku, kiedy w Poznaniu zaczęło pracować krematorium Spółdzielni Pracy Universum, pierwsze uruchomione w Polsce po 1989 roku. Dziś pochówki urnowe są już stałym elementem działalności zakładów pogrzebowych, a rodziny mają coraz bardziej zróżnicowane oczekiwania wobec ostatniego pożegnania.
Zmieniły się też realia rodzinne. Bliscy mieszkają w różnych miastach i krajach, a pamięć o zmarłym chcą pielęgnować nie tylko podczas wizyty na cmentarzu. Prawo musi jednak pogodzić takie potrzeby z zasadą godnego i trwałego postępowania ze szczątkami ludzkimi.

Jakie zmiany są rozważane?
Według informacji podanych 26 października 2026 roku przez RMF FM, opisanych następnie przez Rzeczpospolitą, Ministerstwo Rozwoju i Technologii analizuje między innymi:
- Przechowywanie urny w domu, z określeniem, kto może sprawować nad nią pieczę, jak wolno ją przenosić i co dzieje się z nią po śmierci opiekuna.
- Kolumbaria i rodzinne mauzolea poza cmentarzami, także na terenie własnego ogrodu.
- Ogrody pamięci na cmentarzach, czyli miejsca przeznaczone do rozsypywania prochów.
- Rozsypywanie prochów poza cmentarzem, na przykład w górach, nad morzem lub w innym miejscu szczególnie ważnym dla zmarłego, z ograniczeniami dotyczącymi określonych terenów.
- Przedmioty pamięci, czyli możliwość wykorzystania niewielkiej części prochów do osobistych pamiątek, w tym biżuterii.
- Pochówek ekologiczny, między innymi biodegradowalne urny pozwalające złożyć prochy pod drzewem lub inną rośliną.
Na jakim etapie są prace?
To katalog propozycji, a nie przyjęte przepisy. Na razie nie trafiły one nawet do formalnego planu prac rządu.
We wtorek 27 października Zespół do spraw Programowania Prac Rządu nie zdecydował o wpisaniu projektu do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów. Jak podaje Rzeczpospolita, nie oznacza to zamknięcia tematu. Resort zapowiedział dalsze prace i przedstawienie zmodyfikowanej wersji, a wiceminister Tomasz Lewandowski mówi o trwającej dyskusji z innymi resortami na temat zakresu zmian.
Nie wiadomo więc jeszcze, które rozwiązania ostatecznie zostaną przyjęte ani kiedy ewentualnie wejdą w życie.
Co wolno obecnie?
Dziś obowiązuje art. 12 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych. Przewiduje on pochówek w ustawowo określonych formach: w grobach ziemnych, w grobach murowanych i w katakumbach, a szczątki po kremacji mogą być przechowywane także w kolumbariach. Ustawa dodaje przy tym, że takie miejsca mogą znajdować się wyłącznie na cmentarzach.
Przechowywanie urny z ludzkimi prochami w domu i swobodne rozsypywanie ich w wybranym miejscu nie są obecnie dopuszczonymi formami pochówku.
Właśnie dlatego tak ważne jest oddzielenie medialnych zapowiedzi od stanu prawnego. Rodzina planująca pogrzeb powinna otrzymać jasną informację o tym, jakie rozwiązania są dostępne dzisiaj, a jakie pozostają przedmiotem dyskusji.
Urna w domu, wolność wyboru czy odpowiedzialność na pokolenia?
Możliwość zatrzymania urny w mieszkaniu dla części osób oznaczałaby bliskość i poczucie, że ukochana osoba nadal jest symbolicznie obecna. Dla innych najważniejsze pozostaje stałe miejsce spoczynku, do którego mogą przyjść wszyscy bliscy, również za wiele lat.
W debacie pojawiają się też praktyczne pytania. Co powinno stać się z urną po śmierci osoby, która ją przechowywała? Kto miałby zdecydować o jej dalszym losie, jeśli rodzina nie jest zgodna? Jak postępować w przypadku sprzedaży mieszkania lub przeprowadzki? Czy sposób przechowywania urn powinien podlegać określonym regułom?
Podobne wątpliwości dotyczą rozsypywania prochów. Z jednej strony przemawia za tym wola zmarłego i jego osobisty związek z danym miejscem. Z drugiej liczą się prawa właścicieli nieruchomości, ochrona przyrody oraz potrzeba zachowania porządku i szacunku wobec innych osób korzystających z przestrzeni publicznej.
To nie jest wyłącznie spór między tradycją a nowoczesnością. To pytanie o prawo do wyboru, o odpowiedzialność i o trwałość pamięci.
A może nie trzeba wybierać między bliskością a cmentarzem?
W tej dyskusji warto dostrzec również rozwiązania, które funkcjonują już dzisiaj.
Nie każda osoba pragnąca zachować przy sobie wspomnienie o bliskim potrzebuje mieć w domu urnę. Dla niektórych równie ważny może być niewielki, osobisty przedmiot. Taką formą jest biżuteria memorialna.
Indywidualnie wykonywana zawieszka, pierścionek czy bransoletka może upamiętniać bliską osobę poprzez pasmo włosów, odcisk palca lub osobisty grawerunek.
Na polskim rynku oferowana jest także biżuteria zawierająca symboliczną ilość ludzkich prochów po kremacji. Ta ostatnia forma budzi jednak wątpliwości prawne dotyczące sposobu postępowania ze szczątkami i właśnie dlatego jej jednoznaczne uregulowanie jest jednym z tematów obecnej dyskusji.

Dla niektórych osób taki przedmiot bywa źródłem poczucia bliskości i ukojenia w okresie żałoby. Nie zastąpi bliskiej osoby ani nie jest sposobem na „wyleczenie” żałoby, ale może stać się ważnym symbolem więzi, która pozostaje w pamięci.
Co istotne, osobista pamiątka i tradycyjne miejsce spoczynku nie muszą się wykluczać. Można pielęgnować pamięć przy grobie, a jednocześnie mieć przy sobie niewielki przedmiot o szczególnym znaczeniu.

Biżuteria memorialna w Domu Pogrzebowym Lilia
Jako lokalny partner marki Biżuteria Memorialna pomagamy rodzinom w Myszkowie i okolicach zapoznać się z dostępnymi wzorami, wybrać odpowiedni model oraz zorganizować indywidualne wykonanie pamiątki. Każde zamówienie traktujemy z dyskrecją i szacunkiem.
Więcej informacji o dostępnych formach personalizacji przedstawiamy na naszej stronie: Biżuteria memorialna w Domu Pogrzebowym Lilia.
Warto rozmawiać przed podjęciem decyzji
Zbliżające się święto Wszystkich Świętych przypomina, że pamięć o zmarłych może mieć wiele form. Dobrze, jeśli nowe przepisy będą chronić godność zmarłego, uwzględniać jego wolę i pomagać rodzinom podejmować świadome decyzje.
A jakie jest Państwa zdanie? Czy urna powinna móc pozostać w domu? Kto miałby przejąć ją po śmierci opiekuna? Czy miejsce rozsypania prochów powinien móc wskazać sam zmarły? A może dla części rodzin osobista pamiątka jest wystarczającym symbolem bliskości, podczas gdy miejscem spoczynku pozostaje cmentarz?
Niezależnie od odpowiedzi najważniejsze pozostają szacunek dla osoby zmarłej i jej bliskich.
Dom Pogrzebowy Lilia, Myszków